خبر را در صفحه اصلی ببینید
خبر را چاپ کنید
۹۶/۰۴/۲۶ ۱۴:۳۸
شناسه خبر : 19212

ساختار و کارکرد شورای نگهبان در قانون اساسی/دکتر ایرج مزارعی

طلوع خوزستان : یکی از نهادهای نظارتی در کشور ما شورای نگهبان است که این نهاد از اهمیت ویژه و بنیادی در قانون اساسی برخوردار است. نهادی با ان درجه از اهمیت که مصوبات مجلس شورای اسلامی بدون تایید شورای نگهبان جز در موارد اعتبار نامه نمایندگان و انتخاب شش نماینده شورای نگهبان اعتبار قانونی […] ...

طلوع خوزستان : یکی از نهادهای نظارتی در کشور ما شورای نگهبان است که این نهاد از اهمیت ویژه و بنیادی در قانون اساسی برخوردار است. نهادی با ان درجه از اهمیت که مصوبات مجلس شورای اسلامی بدون تایید شورای نگهبان جز در موارد اعتبار نامه نمایندگان و انتخاب شش نماینده شورای نگهبان اعتبار قانونی ندارد.

امروز ۲۶ تیرماه سالروز تاسیس این نهاد تاثیرگذار در چارچوب نظام مقدس جمهوری اسلامی است. بررسی نقش و جایگاه شورای نگهبان در ساختار نظام جمهوری اسلامی از ان جهت اهمییت دارد که دشمنان داخلی و خارجی با نیت هایی خاص گاها این نهاد مقدس و خدمت گذار را مورد اماج حملات خود قرار می دهند و ناجوان مردانه مورد هجمه خود قرار میدهند .
از زمان شکل گیری دولت مدرن به شکل امروزی و نوین و برقراری نظام مردم سالاری و اجرای اصل تفکیک قوا موضوع وجود اصل نظارت و ایجاد نهادهای نظارتی بر حسن اجرای قانون اساسی در هر کشوری مورد توجه جدی قرار گرفته است.
در ایران هم یکصد سال پیش بعد از پیروزی انقلاب مشروطه به همت شیخ فضل الله نوری اگر چه تلاش هایی برای ایجاد نهادهای نظارتی انجام شد اما پس از مرگ وی و حاکم شدن جریان روشنفکری وابسته به غرب بر انقلاب مشروطه ، عملا امکان وجود نهادهای نظارتی بر اساس شرع و دین از بین رفت. اما پس از پیروزی انقلاب اسلامی به این امر مهم نظارتی توجه ویژه شد و مثل سایر کشورها جهان که هر کدام یک مدل از نظارت را برای خود بر اساس ساختار قدرت و حکومت طراحی کرده اند در تدوین قانون اساسی ایران در سال ۵۸ نیز به این مهم توجه ویژه شد و به تجربه های تاریخی بر ایجاد نهادهای نظارتی تاکید شد. طبق اصل ۹۱ قانون اساسی به منظور پاسداری از احکام اسلامی و قانون اساسی از نظر عدم مغایرت با مصوبات مجلس شورای نگهبان با ترکیب شش فقیه عادل و اگاه به مسایل روز و شش حقوقدانی که به وسیله رییس قوه قضاییه به مجلس شورای اسلامی معرفی می شوند و با رای مجلس انتخاب می شوند برای صیانت از قانون اساسی شکل گرفت.
این شورا علاوه بر وظیفه نظارتی خود از نظر حراست از قانون اساسی، وظیفه بررسی تطابق مصوبات مجلس با احکام مقدس شرع اسلام را نیز بر عهده دارد.
از همین طریق است که دو بعد ” مشروعیت” و ” مقبولیت” نظام مورد صیانت قرار می گیرد. در واقع کلمه نگهبان در عبارت شورای نگهبان نشان دهنده اهمییت این نهاد نظارتی است. این شورا حافظ و پاسدار قانون اساسی و موازین شرع اسلامی در چارچوب اجرایی کشور است. در اصل ۹۹ به وظیفه خطیر شورای نگهبان که همان نظارت بر انتخابات خبرگان رهبری، انتخابات ریاست جمهوری، انتخاب مجلس شورای اسلامی و مراجعه به ارای عمومی و همه پرسی است اشاره شده است. اگرچه در اصول دیگر قانون اساسی هم بر نقش برجسته این شورا تاکیداتی شده است در مجموع وظایف شورای نگهبان را می توان اینچنین بیان کرد:
ا- وظایف تقنینی شورای نگهبان ( شامل تشخیص عدم مغایرات مصوبات مجلس با قانون اساسی، عدم مغایرت با شرع اسلام و حضور در جلسات غیر علنی مجلس جهت اعتبار بخشیدن به مصوبات آن)
۲- وظایف تفسیری شورای نگهبان(شامل تفسیر قانون اساسی بر طبق اصل ۹۸ قانون اساسی)
۳- وظایف نظارتی( شامل نظارت بر کلیه انتخابات کشور) می باشد.
اما علاوه بر قانون، اهمیت و جایگاه شورای نگهبان بارها در سخنان بنیان گذار جمهوری اسلامی و مقام معظم رهبری بیان و انعکاس یافته است . چنانکه مقام معظم رهبری فرموده اند که شورای نگهبان مطمئن ترین دستگاه و ارگانی است که انقلاب به کشور و نظام بخشیده است. ما برای اینکه از سلامت نظام مطمئن باشیم مهم ترین و فعال ترین و رساترین و موثرترین مجموعه ما همین شورای نگهبان است.
در نهایت باید به این نکته اشاره کنم این نهاد در پیشبرد اهداف نظام جمهوری اسلامی نقش مهمی را برعهده داشته و به دلیل نقش اساسی که در حراست قانون اساسی و شرع اسلام داشته است ، همواره مورد تیغ اماج حملات دشمنان نظام و معاندان داخلی و خارجی قرار گرفته است ، معاندانی که شورای نگهبان را سد راه رسیدن به اهداف توطئه های خود می دانند.

دکتر ایرج مزارعی
کارشناس امور سیاسی